وجه شبه در حديث

اين‏که در اين روايت، اهل بيت به کشتي نوح تشبيه شده‏اند به جهت آن است که در مورد کشتي نوح هر کس سوار بر آن شد از غرق و هلاکت نجات پيدا کرد و هر کس سوار نشد غرق گشته و به هلاکت دنيا و آخرت رسيد.

همين طور است در مورد اهل بيت‏عليهم السلام، هر کس که به آن‏ها اقتدا کرده و از آن‏ها متابعت نمود به نجات از ضلالت رسيده و از عذاب جهنم نجات يافت و هر کس که از آن‏ها دوري کرد و بر کشتي هدايت آن‏ها سوار نشد در درياي متلاطم اهوا و گمراهي‏ها غرق شده و به قعر جهنم سقوط خواهد کرد. و اين همان مضموني است که در حديث ثقلين به آن اشاره شده است.

و از آنجا که چنين حکمي بر اقتدا به اهل بيت مترتّب شده، کشف مي‏کنيم که مقصود از آن‏ها تنها اهل بيت معصوم است نه تمام اهل بيت پيامبرصلي الله عليه وآله.

حمويني از واحدي نقل مي‏کند که گفت: «انظر کيف دعا الخلق إلي التشبث إلي ولائهم والسير تحت لوائهم بضرب مثلهم بسفينة نوح‏عليه السلام. جعل ما في الآخرة من مخاوف الأخطار واهوال النار کالبحر الّذي يلج براکبه فيورده مشارع المنيّة ويفيض عليه سجال البلية، وجعل اهل بيته سبب الخلاص من مخاوفه والنجاة من متالفه، فکما لايعبر البحر المهياج عند تلاطم الأمواج الّا بالسفينة، کذلک لايأمن لفح الجحيم ولايفوز بدار النعيم الّا من تولّي اهل بيت النبيّ‏عليهم السلام»؛ «نظر کن که چگونه پيامبرصلي الله عليه وآله خلق را با ضرب المثل به کشتي نوح، دعوت به چنگ زدن به ولاي اهل بيت مي‏کند. پيامبرصلي الله عليه وآله خطرهاي آخرت و هول‏هاي آتش جهنم را تشبيه به درياي موّاج کرده که چنگال‏هاي خود را براي بلعيدن افراد آماده نموده است، و اهل بيت خود را سبب خلاصي از خطرها و نجات از گرفتار شدن در گرداب آن امواج قرار داده است. پس همان‏گونه که انسان نمي‏تواند از درياي موّاج و پرتلاتم بدون کشتي بگذرد، همچنين انسان از جهنم در امان نبوده و به بهشت نخواهد رفت جز با اقتدا به اهل بيت عصمت و طهارت‏عليهم السلام...»[1] .

علامه مناوي در «فيض القدير» مي‏گويد: «وجه التشبيه انّ النجاة تثبت لأهل السفينة من قوم نوح. فاثبت المصطفي‏صلي الله عليه وآله لأمته بالتمسک بأهل بيته النجاة»؛ «وجه تشبيه اين است که نجات براي اهل کشتي نوح حاصل شد. پيامبرصلي الله عليه وآله نيز نجات امّت خود را در گروي اقتدا و تمسک به اهل بيت خود دانسته است».[2] .

همين مضمون از سمهودي نيز رسيده است.[3] .

ابن حجر هيتمي مي‏گويد: «ووجه تشبيههم بالسفينة انّ من احبّهم وعظّمهم شکراً لنعمة مشرّفهم واخذ بهدي علمائهم نجي من ظلمة المخالفات ومن تخلّف عن ذلک غرق في بحر کفر النعم وهلک في مفاوز الطغيان»؛ «وجه تشبيه اهل بيت به کشتي نوح آن است که هر کس آن‏ها را دوست داشته و تعظيم نمايد، به جهت تشکّر از نعمت خداوند، هدايت علماي اهل بيت را اخذ کند از ظلمت مخالفت‏ها نجات يافته است. و هر کس از آن‏ها تخلّف نمايد در درياي کفران نعمت غرق شده و در گمراهي بيکران هلاک يافته است».[4] .

شيخ احمد امين انطاکي - مستبصر سوري - مي‏گويد: «سبب تشيّع من گفتاري است از پيامبرصلي الله عليه وآله که نزد تمام مذاهب اسلامي مورد اتفاق است و آن اين‏که حضرت فرمود: «مثل اهل بيتي فيکم مثل سفينة نوح من رکبها نجا و من تخلّف عنها غرق». من مشاهده کردم که اگر از اهل بيت متابعت کنم و احکام دينم را از آن‏ها اخذ نمايم شکّي نيست که به نجات خواهم رسيد. و اگر آن‏ها را رها کنم و احکام دينم را از غير آن‏ها بگيرم، شکّي نيست که از گمراهان خواهم بود».[5] .

[1] فرائد السمطين، ج 2، ص 249، رقم 519.

[2] فيض القدير، ج 2، ص 519.

[3] جواهر العقدين، ص 190.

[4] صواعق المحرقه، باب 11، ص 91.

[5] في طريقي الي التشيع، احمد امين انطاکي، مقدمه.

 

تصحيح حديث

«حديث سفينه» را مي‏توان از طرق مختلف تصحيح نمود:

1 - تصريخ به صحت آن از ناحيه برخي از علما؛ همانند حاکم نيشابوري در «مستدرک».

2 - تقويت از ناحيه يکديگر؛ ابن حجر هيتمي در «صواعق المحرقة» مي‏گويد: «جاء من طرق عديدة يقوّي بعضها بعضاً»؛ «اين حديث از طرق متعددي رسيده که برخي از آن‏ها برخي ديگر را تقويت مي‏کند».[1] .

3 - مضمون «حديث سفينه» را به احاديث صحيح‏السند ديگر؛ از قبيل حديث «ثقلين» مي‏توان تقويت کرده و به درجه اعتبار رساند.

4 - «حديث سفينه» در حدّ متواتر است و لذا احتياج به بررسي سندي ندارد.

[1] صواعق المحرقه، ص 152و153.