دیدگاه اهل سنت و مقصود از ولایت نزد ایشان
ديدگاه اهل سنت
اهل سنّت سه نوع تلقي از آيه ولايت دارند. اين تنوّع، ناشي از پذيرش روايات در مورد نزول آيات يا عدم پذيرش آن با چگونگي الغاي خصوصيت از مورد نزولش ميباشد.
الف: برخي با پذيرش احاديث تصدّق انگشتر از سوي امام عليعليه السلام، بدون الغاي خصوصيت از آن، آيه را تنها بر مورد نزول حمل ميکنند؛ از جمله اين گروه ابوبکر جصّاص و ابوالحسن علي طبري هرّاسي را ميتوان نام برد. [1] .
ب) گروهي ديگر با الغاي خصوصيّت از مورد نزول آيه درباره تصدّق امام عليعليه السلام، به عموميّت مفاد آيه قائلند، گرچه نزول آيه را در شأن امام عليعليه السلام انکار نميکنند. بيشتر مفسّران اهل سنّت، بلکه بنابر نقلي جمهور آنها در زمره اين گروهند. آنان «ولايت» در آيه را به معناي نصرت يا محبّت گرفته و خصوصيات ناميده شده در آيه را براي تمييز مؤمنان از منافقان ميدانند. ولي همانگونه که بعداً اشاره خواهيم کرد از شأن نزول آيه الغاي خصوصيّت نميتوان کرد.
ج) عدّه اندکي از علماي اهل سنّت به کلّي منکر اين حادثهاند و رواياتي که آيه را منطبق بر امام عليعليه السلام ميداند منکرند. در رأس اين گروه ابن تيميه قرار دارد.
[1]
احکام القرآن، ج 2، ص 558؛ الجامع لأحکام القرآن، ج 6، ص 221.مقصود از ولايت نزد اهل سنت
گرچه لفظ «ولايت» در لغت به معاني گوناگوني از قبيل: دوست، ناصر، سرپرستي و معاني ديگر آمده، ولي علماي اهل سنّت درصددند که از بين معاني ولايت، معناي نصرت يا محبت و نصرت را براي آيه «ولايت» برگزينند.
طبري در تفسير آيه ميگويد: «يعني اي مؤمنان! جز خدا و رسول خدا و مؤمنان که خداوند آنان را وصف کرده است، ياور شما نيستند.» [1] در تفسير «المنار» در ذيل آيه «ولايت» آمده است: «ما از سياق دانستيم که ولايت در اينجا به معناي ولايت نصرت است.» [2] در تفسير مراغي نيز ولايت به نصرت تفسير شده است. [3] .
فخرالدين رازي ميگويد: «چرا جايز نباشد که مقصود از واژه «ولي» در اين آيه ناصر و محبّ باشد، و ما دليل اقامه خواهيم کرد بر اينکه اين معنا بهتر است از حمل آن بر معناي متصرف در امور.» [4] ولي مفسّران و متکلّمان اماميه برآنند که مقصود از ولايت در اين آيه، امامت و رهبري است.
[1] جامع البيان، ج 6، ص 343.
[2] تفسير المنار، ج 6، ص 443.
[3] تفسير مراغي، ج 6، ص 143.
[4] التفسير الکبير، ج 12، ص 27.
